Palusznik krwawy w Polsce nie należy do najbardziej uciążliwych gatunków, ale w cieplejszych rejonach świata uchodzi za jeden z najgroźniejszych chwastów. Warto wiedzieć, jak wygląda, gdzie najczęściej występuje i jakie metody pozwalają ograniczyć jego obecność w polu.
Czym jest i jak wygląda palusznik krwawy?
Palusznik krwawy (Digitaria sanguinalis), znany też jako proso krwawe lub seroczeń, to jednoroczny chwast z rodziny wiechlinowatych. Do Polski trafił z cieplejszych rejonów świata i obecnie występuje na wielu polach uprawnych. Jest zaliczany do archeofitów, czyli roślin zadomowionych u nas od wieków.
Palusznik w sprzyjających warunkach potrafi dorastać do 60–70 cm. Najczęściej jednak osiąga wysokość około 20–50 cm. Rośnie w luźnych kępach, a jego pędy wznoszą się łukowato lub częściowo pokładają, przy czym w dolnych węzłach łatwo się zakorzeniają. To sprawia, że roślina szybko się rozprzestrzenia i tworzy zwarte skupiska.
Kwiatostan palusznika ma postać wiechy, która rozchodzi się na kilka do kilkunastu smukłych kłosów. Każdy z nich może mieć od 3 do 15 cm długości. To właśnie „palcowaty” układ dał nazwę całej roślinie. Drobne kłoski są lancetowate, ostro zakończone i zwykle pojawiają się parami.
Ile nasion wytwarza palusznik krwawy i gdzie dokładnie występuje?
Jesienią palusznik wytwarza duże ilości nasion. Szacuje się, że od kilkuset do nawet kilku tysięcy z jednej rośliny (ok. 2000). Ziarniaki mają ok. 2–3 mm długości i długo zachowują zdolność kiełkowania.
Dziś palusznik krwawy pojawia się również w centralnej i północnej Polsce, zwłaszcza na glebach lekkich i ubogich w składniki pokarmowe. Najliczniej występuje na glebach piaszczystych oraz gliniasto-piaszczystych. Preferuje stanowiska o kwaśnym odczynie (pH 4–5), dlatego dobrze czuje się na polach, które nie były systematycznie wapnowane. Chwast ten ma małe wymagania glebowe, a jednocześnie świetnie wykorzystuje dostępne warunki, co sprzyja jego rozprzestrzenianiu.
Jakie rośliny uprawne są zagrożone?
Jeśli już palusznik krwawy pojawia się w uprawach polnych, to najczęściej obserwuje się go w kukurydzy, ziemniakach, burakach cukrowych oraz w warzywach polowych. Coraz częściej spotykany jest także w zbożach, takich jak pszenica, a na świecie uchodzi za szczególnie uciążliwego w uprawach soi.
Częściej spotyka się go w uprawach prowadzonych na stanowiskach zaniedbanych lub przy niższym poziomie agrotechniki. Dlatego jego obecność bywa sygnałem, że gospodarstwo wymaga odpowiedniej opieki.
Ile wynosi próg szkodliwości palusznika krwawego?
W polskich warunkach nie opracowano dotąd precyzyjnych progów szkodliwości dla palusznika krwawego.
Co ciekawe, jak można przeczytać w pracy T. Snopczyńskiego i M. Bortniaka „Ciepłolubne chwasty z rodziny wiechlinowatych (Poaceae) – charakterystyka oraz możliwości zwalczania”, badania prowadzone m.in. w Nowej Zelandii wykazały, że nawet niewielkie zagęszczenie, zaledwie 5 sztuk na metr kwadratowy potrafiło wyraźnie zmniejszyć plon kukurydzy cukrowej. Palusznik krwawy należy do chwastów wrażliwych na wybrane herbicydy stosowane w uprawach rolniczych.
Palusznik krwawy – zwalczanie. Jakie preparaty stosować?
Do substancji czynnych, które wykazują skuteczność w zwalczaniu omawianej rośliny, należą m.in.:
- propachizafop,
- aklonifen,
- fluazyfop-P-butylu,
- cykloksydym,
- S-metolachlor,
- chizalofop-P-etylowy.
Efektywność zabiegów herbicydowych wobec palusznika krwawego nie jest stała i zależy od wielu czynników. Ogromne znaczenie ma faza rozwojowa chwastów, zastosowana dawka, termin wykonania oprysku oraz warunki pogodowe i glebowe.
Najlepsze rezultaty daje łączenie różnych metod. Oprócz herbicydów warto wykorzystywać również praktyki agrotechniczne i mechaniczne, co pozwala zmniejszyć presję chwastów oraz ograniczyć ryzyko uodpornienia się populacji na środki chemiczne.
Bibliografia:
- Snopczyński T., Bortniak M. 2024. Ciepłolubne chwasty z rodziny wiechlinowatych (Poaceae) – charakterystyka oraz możliwości zwalczania. Studia i Raporty IUNG-PIB, 72(26): 45-54.
- https://www.atlas-roslin.pl/gatunki/Digitaria_sanguinalis.htm [dostęp: 20.08.2025]
- https://atlas.roslin.pl/plant/8316 [dostęp: 20.08.2025]
- https://www.rynek-rolny.pl/artykul/palusznik-krwawy-chwast-zaniedbanych-upraw-i-ogrodow.html [dostęp: 20.08.2025]
- https://zwalczamychwasty.pl/palusznik-krwawy/ [dostęp: 20.08.2025]